७ असार/अर्थ र व्यापार – पछिल्लो समय सुनको मुल्य दैनिक अकासिएसँगै अमेरिकी डलरको भाउमा पनि नयाँ रेकर्ड बनेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले शुक्रबारका लागि निर्धारण गरेको विदेशी मुद्राको विनिमयदर अनुसार अमेरिकी डलरको बिक्रीदर मूल्य १३४ रुपैयाँ १५ पैसा कायम भएको छ ।
यसअघि गत ३० जेठमा बिक्रीदर मूल्य १ सय ३४ रुपैयाँ १ पैसा कायम भइ उच्च रेकर्ड बनेको थियो । सर्वसाधारणलाई डलर चाहिएको अवस्थामा यहीं मूल्य तिरेर खरिद गर्नुपर्दछ । यसैगरी, बिक्रीदर मूल्य १ सय ३३ रुपैयाँ ५५ पैसा तोकेको छ ।
सर्वसाधारणले आफूसँग भएको डलर सटही गर्दा यो मूल्य पाउँछन् । अघिल्लो दिनको तुलनामा अमेरिकी डलरको मूल्य ३१ पैसा महँगिएको हो । अमोरिकी डलरको भाउ बढ्नु भनेको अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारमा नेपाली मुद्रा झन कमजोर हुनु हो ।
यसरी अत्यधिक रुपमा बढेको डलरको भाउको प्रभाव तथा अमेरिकी डलरको मूल्यवृद्धिले सर्वसाधारणले प्रयोग गर्ने औषधी लगायत हरेक आयातित बस्तुहरुको बजार मुल्य थप बढ्दै जाने छ । यसको प्रत्यक्ष असर नेपालको आर्थिक क्षेत्रमा देखिन्छ ।
डलरको मूल्य बढ्दा रेमिट्यान्स र पर्यटन क्षेत्रमा आन्तरिक रुपमा फाइदा देखिने गरेको छ । डलरको मूल्य बढ्दा नेपालमा रेमिट्यान्स र पर्यटन क्षेत्रको आम्दानी धेरै देखिने गर्छ । तर, वैदेशिक कारोबारमा नेपाली मुद्रा कमजोर हुनुले आयातमा निर्भर नेपाललाई बेफाइदा हुने गरेको छ ।
अन्य मुलुकसँग नेपालको व्यापार घाटा ठूलो रहेकाले डलरको मूल्य बढ्दा नेपाललाई नोक्सानी बढी हुन्छ । इन्धन, सवारीसाधन लगायत विदेशबाट आयात हुने सबै वस्तुमा नेपालले डलरमा भुक्तानी गर्नुपर्छ ।
डलरको भाउ नै उच्च भइसकेपछि ती वस्तुको आन्तरिक मूल्य उच्च हुन्छ । यसले समग्र मूल्य वृद्धिदर बढ्न जान्छ । नेपालमा मासिक औसत १ सय ४० अर्ब रुपैयाँ बराबरको विदेशी सामान आयात हुने गरेको छ भने नेपालबाट मुस्किलले मासिक औसत १३ अर्बको सामान निर्यात हुने गरेको छ ।
यति ठूलो व्यापार घाटाको खाडल रहेकाले अमेरिकी डलरको मूल्य बढ्दा आयातित वस्तुका लागि धेरै मुद्रा खर्चिनुपर्छ । उहीं परिमाण आयात गर्दा पनि धेरै विदेशी मुद्रा खर्चिनुपर्छ । डलरका कारण आन्तरिक रुपमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य समेत बढ्ने भएकाले समग्र ढुवानी लागत बढ्दछ ।
त्यस्तै, विदेशी कच्चा पदार्थमा निर्भर स्वदेशी उत्पादनको समेत भाउ महँगिन्छ । समग्रमा डलरको भाउ महँगिदा विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा नकारात्मक असर पुग्ने र नेपालको महँगी अझै बढ्न जान्छ ।
अर्कोतिर विभिन्न भौतिक पूर्वाधार निर्माणका क्रममा लागत महँगिन जान्छ । यसले विस्तारै नेपालको आर्थिक क्षेत्रलाई नै नकारात्मक असर पार्ने सम्बन्धीत विज्ञ एवं सरोकारवालाहरुले बताएका छन ।