५ साउन / अर्थ र व्यापार – सेयर लगानीकर्ताहरुलाई कुनै पनि कम्पनीमा लगानी गर्न लोभ्याउने एउटा तत्व हो प्रतिसेयर आम्दानी । तर, कम्पनीहरुले वास्तविक आम्दानीभन्दा धेरै नाफा हुने देखाइदिँदा लगानीकर्ता ठगिएको छ । प्रतिसेयर आम्दानी उच्च देखाएर कसरी लगानीकर्ता झुक्किने अबस्थामा पुग्छन् भन्ने पछिल्लो उदाहरणका लागि बोटलर्स नेपाल तराईको सेयरलाई हेर्दा पुग्छ । प्रतिसेयर आम्दानी निकाल्दा त्रुटीपूर्ण विधि प्रयोग गर्नाले लगानीकर्ता झुक्किएका छन् ।

यस कम्पनीको सेयर कारोबार संंख्या पछिल्लो समयमा बढ्न थालेको छ । पहिले वर्षभरीमा १२ पटक कारोबार हुन मुस्किल रहेको यो कम्पनीको कारोबार अहिले महिनामै त्यति हुन्छ । पहिले निश्चित वर्गमा मात्र सिमित रहेको कम्पनीमा अन्य सर्वसाधारण लगानीकर्ताहरु पनि प्रवेश गरिरहेको देखिन्छ । नियमित रुपमा वित्तीय विवरण प्रकाशित नगर्ने मध्येको बोटलर्स नेपाल गत आवको दोस्रो त्रैमाश (पुससम्ममा) मा १० करोड ७६ लाख नोक्सानीमा रहेको थियो । १२ करोड १० लाख रुपैयाँ चुक्ता पुँजी रहेको कम्पनीले सो समय प्रतिसेयर आम्दानी ३ सय ५५ रुपैयाँले ऋणात्मक रहेको देखायो । 

प्रतिसेयर आम्दानीको हिसाबलाई कम्पनीले बार्षि्किकरण ग¥यो तर उपयुक्त सूत्र प्रयोग गरेन । कम्पनीले अपनाएको सूत्र हेर्दा दोस्रो त्रैमाशसम्मको नोक्सानी १० करोड ७६ लाख रुपैयाँलाई सेयर संख्या १२ लाख १० हजार कित्ताले भाग गरिएको छ । यसरी आएको भागफल (८८.९७) लाई ४ ले गुणन गरेर प्रतिसेयर आम्दानी ३ सय ५५ रुपैयाँले ऋणात्मक देखाइएको छ । जबकि यसको वास्तविक नोक्सानी १७९ रुपैयाँ मात्रै हो ।

नियमानुसार कम्पनीले पहिले नोक्सान (वा नाफा) लाई त्रैमाशको संख्या (यो दोस्रो त्रैमाशको भएकोले २) ले भाग गर्नुपर्ने थियो । त्यसपछि सेयर संख्याले भाग गरेर ४ ले गुणन गर्नुपर्ने थियो । तर, त्यसो नगरेकोले प्रतिसेयर आम्दानी निकै उच्च दरले ऋणात्मक देखियो । यसको प्रभाव बजारमा देखिएन लगानीकर्ताले सेयर होल्ड गर्न वा कायम मूल्यमा नै बेच्न रुचाए र मूल्य घटेन । तर, तेस्रो त्रैमाशमा कम्पनीले फेरी त्यही गल्ति ग¥यो । यसपटक कम्पनीले १७ करोड ८२ लाख कमायो । कम्पनीले नाफालाई त्रैमाशको संख्या (३ ले) भाग गरेन । सोझै यसलाई सेयर संख्याले भाग गरेर आएको भागफल १ सय ४७ लाई नै आधार मानेर ४ ले गुणन गरियो । जसको कारण कम्पनीको विवरणमा प्रतिसेयर आम्दानी ५ सय ८९ देखिएको छ । जबकि यसको वास्तविक प्रतिसेयर आम्दानी एक सय ९६ रुपैयाँ मात्र हो ।

प्रतिसेयर आम्दानी उच्च देखिँदा लगानीकर्ता सेयर किन्न हौसिएका छन् । त्यसअघिसम्म ३ हजार ५ सयको हाराहारीमा कारोबार भइरहेको कम्पनीको सेयर मूल्य ६ हजार माथि आएको छ । यद्यपि बोटलर्स नेपालले नियतबस नै लगानीकर्तालाई झुक्याएको हो भनेर भन्न सकिन्न । किनभने दोस्रो त्रैमासिकमा उच्च नोक्सान देखाउनु कम्पनीको हितमा थिएन । भलै तेस्रो त्रैमासिकमा उच्च नाफा देखाएर कम्पनीले फाइदा उठाएको छ ।