नविन काफ्ले / विचार- नेपालीहरुको महान चाडहरु दशैं, तिहार तथा छठ पर्वहरु भर्खरै हामीवाट बिदा भएका छन । यी चाडपर्वहरुका विभिन्न धार्मिक, सामाजिक महत्व त छँदै छन, त्यसवाहेक यी चाडपर्वहरुले नेपालको वर्तमान समयको सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक र अन्य पक्षहरुको यथार्थ तस्विर पनि देखाउने गर्छन । नेपाली समाजको सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक र अन्य पक्षहरुवारे अध्ययन गर्नेहरुले पक्कै पनि यस विषयमा ध्यान दिएका नै छन । 

नेपालको वर्तमान कुल जनसंख्या तीन करोड छ भनेर मान्दा र सरदर एक परिवारमा पाँच जना हुन्छन भनेर भन्ने हो भने साठी लाख परिवार हुने रहेछन । आजका दिनमा रोजगारी, अध्ययन र अन्य विभिन्न प्रयोजनका लागी नेपाल बाहिर रहने नेपालीहरुको जनसंख्या ६० लाख छ भन्ने तथ्यांकलाई हेर्ने हो भने हरेक नेपाली परिवारको एक जना सदस्य रोजगारी, अध्ययन वा अन्य प्रयोजनका लागी नेपाल बाहिर रहेको देखिन्छ । अथवा कुनै एक परिवारका कोहि पनि विदेशीएका नहोलान र कुनै परिवारका दुई वा तीन वा त्यो भन्दा पनि वढि सदस्य विदेशीएका होलान ।

दशैं, तिहार जस्ता चाडपर्वहरुको महत्व धार्मिक रुपमा विविध भएपनि सामाजिक रुपमा भने परिवारका सम्पूर्ण सदस्यहरु एक आपसमा भेला भएर रमाईलो गर्नु नै हो । तर आजका दिनमा माथिको तथ्यांकलाई हेर्ने हो भने नेपालका अधिकांश परिवारहरुले संगै बसेर दशैं मनाउन पाउने अवस्था छैन । “नमुछे आमा दहीमा टिका.....” भन्ने गीत आज पनि नेपालीहरुले गाईरहन विवश नै छन । फरक यत्ति हो कि हिजो लाहुरेहरुले लडाईंको मैदानवाट यस्ता गीत गाउँथे भने आज साउदी अरव, खाडीका मुलुकहरु, मलेसिया वा युरोप, अमेरिका वा अष्ट्रेलिया वाट यस्तै गीतहरु गाईरहेका छन । यी गीतका शब्दहरु फेरिए होलान तर भाव लगभग उही छ ।

विगतका वर्षहरु जस्तै यस वर्ष पनि धेरै नेपाली वावुआमाले आफ्ना छोराछोरीको निधारमा टिका लगाईदिन पाएनन, धरै नेपाली दिदिबहिनीहरुले आफ्ना दाजुभाईहरुको निधारमा सप्तरंगी टिका लगाईंदिँदै आर्शिवाद दिन पाएनन । अथवा धरै नेपाली छोराछोरीले आफ्ना बाबुआमा र दिदि वहिनीको हातवाट टिका र आर्शिवाद थाप्न पाएनन । अझ कतिपय दिदिवहिनीहरु रोजगारी वा अध्ययनका लागी विदेशमा रहँदा आफ्ना दाजुभाईका निधारमा टिका लगाईदिन पाएनन । धेरै नेपाली बुवा,आमा र दिदि बहिनीहरुले आफ्ना छोराछोरी र दाजुभाईलाई फेसवुकको मेसेन्जरमा टिका लगाईदिए र भाईबरमा आर्शिवाद दिए । यसले नै देखाउँछ की आजका हामी नेपालीहरुले बाँचेको सरदर जीवन । फरक यत्ति हो, कोहि चर्को गर्मीमा खाडीमा काम गरिरहेको होला,कोहि युरोप वा अमेरिका होलान,तर लगभग भावना उही हो ।

चाडपर्वमा कत्ति नेपाली परिवारहरु कुन तहको खुशी थिए भनेर उनीहरुको भावना मापन गर्ने त्यस्तो प्रणाली विकास नभएपनि छोराछोरी विदेश भएका बृद्ध बावुआमाले पक्कै पनि मन खुशी वनाएन होला । श्रीमान विदेश भएका हरेक नेपालीहरु नारीहरु पक्कै दशैं,तिहारमा खुशी थिएनन होला । अझ सम्झिनुस त बुवा वा आमा वा वुवा आमा नै विदेश भएका नेपाली वच्चाहरु कसरी खुशी र सुखी भए होलान र ?

नेपाली समाजको ईतिहासलाई पछाडी फर्केर हेर्ने हो भने विं.सं.२०४७ पछि नेपालीहरु रोजगारीको लागी विदेशीने गरेका हुन (भारतमा रोजगारीका लागी जाने नेपालीहरु बाहेक ) । त्यसपछिको नेपाली राजनीतिक व्यवस्थामा आमुल परिवर्तन आइसक्यो तर देश भित्र रोजगारी सिर्जनाका वातावरण यो विचका कुनै पनि व्यवस्था र सरकारहरुले गर्न सकेनन,जसका फलस्वरुप सामान्य भन्दा सामान्य रोजगारीका लागी पनि नेपाली दाजुभाई दिदिबहिनीहरु रोजगारीको लागी विदेशीनु परिरहेको छ । 

आजका दिनमा देशमा संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र छ, जनता सार्वभौमसत्ता सम्पन्न छन । तर पेट र परिवार पाल्नकै लागी रोजगारीका लागी खाडी भासिन वाध्य छन । यता सरकारले सुन्दा पनि कत्ति राम्रो लाग्ने नारा ल्याएको छ “समृद्ध नेपाल,सुखी नेपाली” । सुन्दा मात्र पनि कत्ति आनन्द लाग्छ । तर यहि सरकार नयाँ युगको सुरुवात भन्दै जनताका लागी पहेंलो हेल्मेट लगाएर झार गोड्ने र नाली सफा गर्ने जागीर जनताका लागी खुल्ला गर्छ । अनि मन्त्रीहरु गफ चुट्छन,नपत्याए पनि जनता विरोध गर्दैन । 

आजकल जनताहरु वोल्न छोडिसकेका छन । एउटा ठूलो जनसंख्या अव बोलेर वा लेखेर केहि हुँदैन भन्ने निष्कर्षमा पुगेको छ । सरकारहरु सफल वा असफल हुनु सामान्य मान्न सकिएला तर जनतामा निराशा छायो भने त्यो भने पक्कै ठूलो समस्या हो ।
सिस्नोपानीको देउसीमा हाम्रो देशका विश्वविद्यालयहरु गौचरन बन्दैछन भन्ने सुन्दा नेताहरु हाँसी मात्र रहे । तर ती विश्वविद्यालयहरुलाई स्धार गर्ने आँट र ईच्छाशक्ति कसैले देखाएनन । बरु कता कता लाग्छ, कसले कति विगार्ने भन्नेमा प्रतिस्पर्धा भैरहेको छ, जसले गर्दा बर्षेनी हजारौं विद्यार्थी उच्च शिक्षाका लागी विदेशीन मात्र बाध्य छैनन,अर्बौ रकम पनि विदेशीइरहेको छ ।  
यता सरकार सञ्चालक र मन्त्री ज्य्हरु तथ्यांकमा यति वा उति सुधार आयो भनेर हप्तैविच्छे बोलिरहन्छन । अर्थमन्त्रीज्यु आर्थिक वृद्धिको विषयमा खुशी मनाईरहनु भएको होला । तर यदि जनताको अनुहारमा खुशी देखिएन भने न त तथ्यांकको अर्थ रहन्छ न त सुन्दै मिठो लाग्ने नारा “समृद्ध नेपाल,सुखी नेपालीको ।” बरु गत वर्ष र यस वर्षको दशैं, तिहारमा जस्तै जनता भने वर्षेनी मेसेन्जरमा टिका र भाईबरमा आर्शिवाद थाप्न बाध्य भईरहनेछन ।